Rachel Cusk - Transit

Gastrecensie Roosje
Beoordeling 5 sterren
Uitgeverij De Bezige Bij

Op doortocht naar een bestaan

Vooraf

Dit boek van Rachel Cusk staarde mij aan vanaf een display in de bibliotheek. De omslag deed het hem niet voor mij, al is het naar een beroemde foto van Man Ray. De naam van de schrijfster begon langzaam in mijn achterhoofd rond te zingen. Ik besloot het boek intuïtief mee te nemen, al verwachtte ik dat het misschien niet mijn smaak zou zijn.

Ik volg meestal mijn te-lezen-lijst: titels naar aanleiding van een recensie of van een geliefd auteur of van een leesclub van dat moment.

Een onbeschreven blad

Een pas gescheiden moeder met twee zoontjes betrekt een verwaarloosde bovenwoning in Londen. Zij is schrijfster en heeft geen naam, althans haar naam wordt aan ons lezers niet medegedeeld. Slecht één keer valt haar naam, op p. 175, tegen het einde van het boek.

In het eerste hoofdstuk krijgt de schrijfster een e-mail van een astrologe, die haar attent maakt op de transit die er voor haar zit aan te komen. Wil zij meer informatie, dan dient ze een som gelds over te maken. En dat doet zij. Dan vangt haar verhaal aan.

De schrijfster lijkt een onbeschreven blad - een mooie woordspeling dunkt me in deze context ;-), rdv -. Gaandeweg deze roman vordert, wordt haar blad beschreven. Wij leren de anonieme schrijfster steeds beter kennen aan de hand van de mensen met wie zij omgaat. In het eerste hoofdstuk is het de eveneens anonieme astrologe. Dit is het nulpunt.

Eerst ontmoet zij haar eerste liefde, de man met wie zij had samengewoond en die zij in de steek had gelaten. Hij heeft haar vergeven, zegt hij. Haar verhuizing naar Londen is, zegt hij, een geweldige kans.

De volgende die zij ontmoet is haar aannemer. Die ziet niets in de onderkomen bovenwoning die zij gekocht heeft. ‘Een wespennest’, zei de aannemer op p. 37. Daarbij eveneens duidend op de onmogelijke benedenburen, die elke bovenbuur het leven zuur maken. Kon zij elders logeren ten tijde van de verbouwing? Zijzelf niet, maar haar zoons kunnen bij hun vader logeren.

Elke vrouw laat haar haar doen als haar relatie verbroken is: een nieuw leven vereist een nieuwe coupe. De kapper houdt er niet zo van om grijze haren weg te poetsen, zoals de schrijfster wil. ‘Het gaat om je natuurlijke autoriteit’, zegt hij op p. 53. Ook de kapper vertelt haar zijn levensverhaal, in plaats van andersom, zoals traditioneel bij de kapper gebeurt. Tegelijk gebeuren er in de kapperszaak zelf ook allerlei dingen.

Vervolgens maken wij de schrijfster mee op een literaire avond, die letterlijk in het water valt. Twee mannen, de een is nogal een macho, de ander meer een navelstaarder. De ‘moderator’, degene die de discussie die in werkelijkheid geen discussie wordt, houdt haar na afloop gezelschap. Hij benadert haar romantisch, maar zij wil niet.

Het valt op hoe gedetailleerde de beschrijvingen zijn van de personages met wie de schrijfster contact heeft, en hoe leeg haar eigen personage blijft. Het kan niet anders dan dat we haar lege plekken moeten opvullen met gebeurtenissen uit de levens van de anderen.

Projectie en verdubbeling

De eerste hoofdstukken zijn tamelijk eenvoudig en enkelvoudig; dat duurt tot halverwege het boek. Daarna worden de hoofdstukken en de ontmoetingen met anderen en ook de inhoudelijke betekenis complexer en raakt het leven van de schrijfster meer in een stroomversnelling.

In het hoofdstuk met Jane, een studente, die de schrijfster bezoekt om van haar het een of ander op te steken. In dat hoofdstuk begrijp je ineens hoezeer de ervaringen van Jane ook die van de schrijfster zijn. Niet zozeer heel letterlijk maar meer op een psychologisch niveau. Je kunt zeggen dat er sprake is van ‘projectie’, vanuit Jane naar de schrijfster toe. Prachtige gedachten spreekt Jane uit: ‘.... dat het verhaal van de eenzaamheid veel langer is dan het verhaal van het leven zelf. Zonder kinderen of partner, zonder een gezin of een thuis dat betekenis geeft, kan een dag een eeuwigheid duren; een leven zonder dat alles is een leven zonder verhaal [... ]. Eenzaamheid is wanneer er niets bij je beklijft [...] wanneer er om je heen niets wil gedijen, wanneer de gedachte in je opkomt dat je dingen doodmaakt domweg door er te zijn.’ (p. 121). Deze dingen zegt Jane over de kunstenaar over wie zij een biografie heeft geschreven. Hij is ik, zegt Jane, maar Jane is ook de schrijfster. Dat is een literaire verdubbeling.

Van beide structuurelementen zijn meer voorbeelden te vinden.

Raamvertelling

In de eerste helft van Cusks boek zijn de personages in de hoofstukken, die natuurlijk geen titel hebben, nog enkelvoudig: de jeugdliefde, de aannemer, de kapper, in zeker zin Jane. Daarna echter worden de verhalen en de menselijke verhoudingen van de personages binnen die hoofdstukken complexer. Er komen meer personen in voor binnen een hoofdstuk; die personen hebben een zekere relatie tot elkaar. Elkeen vertelt zijn levensverhaal of een deel daaruit, zodat Cusks roman ook de vorm van een raamvertelling krijgt.

Maar ook verbeeldt dat complexer worden in de verhaallijn natuurlijk de ingewikkelde relatie van de schrijfster tot haar omgeving. Zij raakt meer thuis in haar nieuwe omgeving en raakt ‘involved’ in de levens van anderen.

Zo is er het verhaal van de vriendin Amanda, die een vriend heeft die haar huis verbouwt (pp. 148-149). Die verbouwing duurt maar voort, tot blijkt dat die vriend weet dat Amanda hem eruit gooit als het huis klaar is. Daarom traineert hij de boel en kan zij hem niet missen. Tegelijk gaat Amanda een kind adopteren en dat kind mag pas komen als het huis af is. De ouders van Amanda knapten vroeger huizen op; was het huis klaar dan gingen ze verhuizen. Direct zien we de situatie van de schrijfster hierin weerspiegelt. Het zit behoorlijk ingewikkeld in elkaar.

Gedetailleerd - zijsporen

Schitterend zijn de details die Cusk in haar roman inbrengt. Ik denk bijvoorbeeld aan het uitgebreide verhaal van een cursist van de schrijfster over zijn liefde voor een speciale rashond: de Saluki, een Perzische windhond. Hierin vind je een enorme liefde voor deze hond. Je verdrinkt als het ware helemaal in dit verhaal; je vergeet eigenlijk dat het ging om de schrijfster en haar verbouwingsperikelen, feitelijk wordt met dit zijspoor en het verdrinken daarin de ontkenning van haar liefdesverdriet verbeeld. De schrijfster wil er niet aan; ze ontwijkt haar verdriet.

Ouders en kinderen

In het laatste hoofdstuk gaat het veel over ouders en hun kinderen; daarvoor waren kinderen ook voortdurend aanwezig, vooral door hun afwezigheid; de zoontjes van de schrijfster logeren bij hun vader, van wie zij eigenlijk vindt dat hij niet zo’n goede ouder is. De zoontjes willen ook graag naar hun moeder terug maar dan kan nog even niet.

De verhouding tussen ouders en kinderen is geen makkelijke en vanzelfsprekende. Tussen ouders en stiefkinderen nog minder, want er is in deze roman sprake van veel scheidingen en nieuwe huwelijken met kinderen van haar en van hem en soms ook nog van beiden samen. Kinderen zijn wreed en onaangenaam, willen hun eten niet opeten, pesten en slaan hun kleinere broertjes en zusjes. Veel vaders zijn veel te streng, vooral tov hun stiefkinderen. Veel moeders zijn te soft, vooral tov hun eigen kinderen.

Die kinderen zijn grof en liefdeloos tegenover elkaar en tegenover hun ouders. Die ouders hebben vaak ook een loopbaan buiten de deur. Dan zijn er ook nog biologische vaders, een slag apart, vaders die hun kinderen nooit gekend hebben.

Een enorme problematiek en een grote warboel in een heel kort bestek.

Tot slot

We zien de schrijfster geportretteerd als behept met een zekere afstandelijkheid, een zekere onaangepastheid; er is sprake van een zekere vervreemding in haar; ze kan en wil de werkelijkheid niet zien zoals die is.

‘Het noodlot [...] is niets anders dan de waarheid in haar natuurlijke staat’, zegt Lawrence, de neef van de schrijster, die opnieuw getrouwd is. We moeten ons lot omarmen; amor fati, dat is onze natuurlijke staat, dat is de doortocht naar ons bestaan.

Conclusie

Geenszins heb ik spijt gehad van mijn keuze voor Cusk.

Prachtig van structuur, helder van taal (ook van de vertaling), schitterend geformuleerd van overdenkingen En er zit ook nog humor in, waar ik overigens in de bespreking geen aandacht aan heb besteed!

De auteur

Rachel Cusk (Canada, 1967) bracht haar jeugd door in Amerika en Engeland. Ze studeerde in Oxford en reisde vervolgens lange tijd door Spanje en Zuid-Amerika. Ze woont in Brighton met haar man en kinderen en schrijft regelmatig voor The Times en Times Literary Supplement. Het tijdschrift Granta verkoos haar tot een van de twintig beste jonge Britse auteurs. Ze sleepte prijzen in de wacht voor haar debuut Saving Agnes en voor Het buitenleven. Daarnaast schreef ze nietsontziend over haar moederschap in In het land van moeders. Ze oogstte internationaal veel lof voor haar roman ‘Arlington Park’.

Auteur: Rachel Cusk

Categorie: Literaire roman

Vertaald door: Marijke Versluys

Pagina's: 224

Uitgeverij: De Bezige Bij

ISBN: 9789023417804

Verschenen november 2016

Chris van Hassel-Ibu Sari en de Blanda

Beoordeling 5 sterren

Met dank aan uitgeverij Gopher 

'Sari, kind van de jungle en Pak Stef'

Stef, een Hollandse veertiger, vertrekt naar Lombok, hij boekte een enkele reis. We zien hem z'n bestaan opbouwen in het dorp Duduk en kennismaken met zijn buren, een bejaard echtpaar Ibu Sari en Pak Wayan, 'Pak' is de gebruikelijke aanspreektitel voor meneer. Hij trekt zich het lot aan van deze zeer eenvoudige, hardwerkende, arme mensen en er ontstaat een hechte vriendschap. Wanneer Pak Wayan overlijdt komt Ibu Sari met een lang bewaard geheim. 

Adat

Van de 'Tempo dulu' , het synoniem van zoete, vervlogen tijden, is nog maar een vleugje overgebleven. Er zijn nog traditionele gebruiken, dit wordt 'adat' genoemd. De huidige sfeer, de contrasten met toen en nu heeft de auteur weten te vangen in zijn boek. Aan de ene kant wordt het verhaal van Stef verteld: hoe hij zijn nieuwe omgeving ervaart, wat hij meemaakt bij z'n inburgering, wat hem opvalt en ook hoe hij ontvangen wordt bij de lokale bevolking. Dat dit niet altijd van een leien dakje gaat blijkt uit deze constatering: 

'Hij besefte dat het zoet van zijn bevoorrechte positie het zuur dat er geregeld op zijn ziel piste ruimschoots overtrof' 

Hoewel hij het land vele malen bezocht heeft en kennis heeft van de taal en de gewoonten is het toch anders wanneer je er woont. Hij wordt gezien als de rijke Blanda, Nederlander, en er wordt regelmatig een zielig verhaal opgehangen om hem te verleiden tot een donatie. Ook voor de meisjes van lichte zeden is hij een aantrekkelijke prooi. 

Selamat makan

Aan de andere kant krijgen de taal, de omgangsvormen en, heel belangrijk, het eten een prominente plek door de vriendschap van Ibu Sari en Pak Wayan. Hun manier van leven is de grote smaakmaker in het boek. De eenvoud, hoe je aan de kost komt, hoe je je thee dient te drinken, 'manis', zoet en dat je niet karig moet zijn met de sambal, 'pedis'. 'Selamat makan' betekent eet smakelijk. De woorden uit het 'Bahasa' (taal van Indonesië) maken het verhaal extra kruidig, achterin het boek staat de verklarende woordenlijst. 

Openbaring

Het geheim dat Ibu Sari met zich meedraagt is de reden voor een bijzondere wending in het verhaal. Ineens wordt een persoonlijke geschiedenis zichtbaar, er ontvouwt zich een wonderbaarlijke, pure en intense getuigenis. Dit is een verhaal waarbij gewoonten, geloof, bijgeloof en roots verbonden worden tot een ontroerend slot. Dit boek is meer dan alleen het verhaal over vriendschap en het geheim van Ibu Sari, het is ook een beschouwing van Indonesische geschiedenis en wat de gevolgen waren en zijn. Dit boek komt aan als een oprecht verslag van iemand die een warm hart heeft voor Indonesië en daarbij de menselijke betrekkingen op de eerste plaats heeft staan. Wie daar in slaagt heeft de lezer in z'n greep.

De slotregels van het boek zijn te mooi, te weemoedig om niet te citeren: 

'Het prachtige rijk van Insulinde dat zich daar slingert om de evenaar, als een gordel van smaragd' (Multatuli) 

                                                                                       
                                                                                    

Auteur: Chris van Hassel                    
Categorie: Roman 

Uitgeverij: Gopher 
Pagina's: 367

ISBN: 9789051799576 

Verschenen: 25 mei 2017 

Sven Beckert – Katoen

Gastrecensie van Nathalie
Beoordeling 4 sterren
Hollands Diep | Overamstel Uitgevers


Een simpele vezel met een ongelooflijke geschiedenis

Waar beginnen over dit boek van 691 blz. (e-book, incl 200 met voetnoten en register)? Sven Beckert maakt in dit epische boek dat in Nederlandse vertaling uitkwam in september 2016 heel duidelijk hoe belangrijk katoen is geweest als katalysator voor de industrialisering van Europa, de slaveneconomie in de VS en de kolonisering van Afrika, en hoe dit pluizige bolletje verantwoordelijk is voor onze mondiale markten van vandaag. Katoen zou de reden zijn van de grote economische sprong voorwaarts (de ‘divergence’) in het begin van de 19de eeuw. 

In de 18de eeuw begon de katoenindustrie zich in Groot-Brittannië te ontwikkelen dankzij enkele vooruitziende investeerders en zelfs omhoog geklommen handarbeiders, die de eeuwenlange handel in katoen begonnen over te nemen en ten goede lieten komen van de Engelse staat. Het is op katoen dat de handelssteden Manchester en Liverpool gebouwd werden en het stille Lancashire werd omgebouwd tot het grootste katoenknooppunt ter wereld toentertijd. Dankzij een aantal uitvindingen groeide deze regio uit tot één van de eerste industriegebieden ter wereld. Toen de aanvoer van katoen uit Midden- en Zuid-Amerika niet groot genoeg meer bleek, maakten de slavenplantages opgang in het zuiden van de Verenigde Staten. Naar het Britse voorbeeld en om de machtspositie van Groot-Brittannië te verkleinen, begonnen andere Europese staten hun eigen gekoloniseerde gebieden te zien als mogelijke bronnen van natuurlijke rijkdommen, waaronder katoen. Duitsers, Belgen en Italianen hadden kolonies in Afrika, de Fransen net als de Britten op de drie continenten en ook de Egyptenaren, Indiërs, Chinezen, Japanners en Russen begonnen hun achterland in te palmen voor katoen, zowel in eigen land als in de hen omringende landen. Beckert zoomt bijvoorbeeld sterk in op de aanwezigheid van de Duitsers in Togo, hoewel ook de Belgen er wat van konden in Congo, onder andere ook voor de katoenopbrengst. In deze tijden kon je echt spreken van nationaal protectionisme van de Europese staten om de boomende economieën af te schermen van hun concurrenten. Speculatie op nog niet geleverde goederen ontstond in deze snel veranderende 19de eeuw, onder andere voor de miljoenen balen katoen van overzee.  

Slavernij

De slavernij vormde echter geen stabiele bron voor de steeds groter wordende handelaren. Experts twijfelden erover of dit op excessief geweld en op menselijke eigendom gestoeld systeem kon blijven bestaan, en keken uit naar stabielere handelsrelaties. Ze kregen gelijk, want in 1862 brak de Burgeroorlog tussen de ‘Unie’ van de noordelijke staten en de ‘Confederatie’ van de zuidelijke staten uit. De ‘industriëlen’ uit het noorden namen het daarin op tegen de oude elite van plantage-eigenaars en wilden de macht van die laatsten breken. Tijdens die Burgeroorlog stuikte de omvangrijke Amerikaanse katoenhandel naar Engeland in elkaar. Net daardoor kwam daarna vooral de Aziatische katoenexport uit China en India op gang. Hoewel de oude traditionele plattelandsnetwerken net bv. in India heel wat weerstand boden tegen hun kolonisatoren, gebeurde dit uiteindelijk toch doordat boeren tot monocultuur van katoen werden gedwongen door het innen van taksen in katoen en geen tijd mochten besteden aan landbouwproducten voor eigen gebruik. In plaats van de negerslaven te misbruiken die naar Amerika werden overgebracht, werden nu onafhankelijke boeren tot slaven gemaakt om meer productie op te brengen voor hun meesters en tegelijkertijd tot consumenten gemaakt door de betaling in geld. Afgewerkte textielproducten werden door Europese katoenverwerkers terug naar de herkomstlanden gestuurd aan veel lagere prijzen dan de lokale spinners en wevers het konden opbrengen.

Ook de Europese fabrieken buitten de textielarbeiders ontzettend uit. In deze fabrieken ontstonden dan ook de eerste vakbondsbewegingen die gingen ijveren voor minder werkuren (ipv 12 tot 16 uur per dag), het stopzetten van kinderarbeid in de Europese landen, beter loon, enz. Niet vermeld in dit boek maar een bekend voorbeeld in onze gebieden van dit soort situaties is uiteraard het verhaal rond Pieter Daens, gebaseerd op historische feiten, weergegeven in een roman van Louis Paul Boon (verfilmd in 1992 door Stijn Coninx) dat net gaat over één van de textielbedrijven van fabriekseigenaar en katholiek partijvoorzitter Charles Woeste in één van de grootste Belgische fabriekssteden van die tijd, Aalst. Katoen stond gedurende de voorbije eeuwen niet alleen voor een economische vooruitgang, verbetering van landbouwtechnieken en industrialisering maar ook voor armoede, onderdrukking, machtsmisbruik en een overlevingseconomie.

De slinger keerde echter opnieuw tijdens de 20ste eeuw: nationale staten werden minder belangrijk, het telen en verwerken van katoen trok terug naar het zuiden, en de verwerking en productie werd in de handen van internationale ketens in de landen van herkomst gemaakt omdat ze zo veel efficiënter konden functioneren. De grote winsten bleven echter in de handen van deze multinationals en de productiekosten werden een marginaal deeltje van hun kostenplaatje in de keten van marketing en distributie van de afgewerkte textielproducten. Nog nooit werd zoveel katoen geteeld, verwerkt en geconsumeerd sinds de tweede helft van de 20ste eeuw ook al kwamen andere textielvezels opzetten ter aanvulling of vervanging van natuurlijke katoenen producten.   

Conclusie

Beckert slaagt er in dit boek in cijfers, percenten, handelsstromen en economische politiek tot een fascinerend verhaal om te vormen. De hele wereld komt erin aan bod: van Midden-Amerika via het onafhankelijke Egypte, de Europese Afrikaanse kolonies, de Russische staat met haar invloedssfeer in Centraal-Azië, tot de Japanse zeggenschap in Korea en het Chinese gebied ‘Mantsoerije’. De vele cijfers en getallen zijn veelzeggend, maar voor een lezer als ik ook wel snel terug weg uit het geheugen. En ook zijn er natuurlijk wel wat theoretische paragrafen en niet zo vlot lezende zinnen waar je doorheen moet. Als lezer moet je er dus wel iets voor over hebben en even doorbijten tot op het einde toe. De geschiedenis is echter zo fascinerend en belangwekkend dat ik dit er graag heb bijgenomen. 

Wat mij opviel

“De Belgen waren in 1890 in Congo begonnen met hun eerste voorzichtige pogingen tot katoenteelt, maar pas in de jaren twintig van de twintigste eeuw nam de productie een hoge vlucht, en die ging gepaard met onbekend geweld. In 1920 produceerden landbouwers in Belgisch-Congo 1,5 miljoen kilo katoen, in 1931 44,5 miljoen kilo en in 1941 140 miljoen kilo. Dat was een respectabele hoeveelheid, gelijk aan ongeveer 15 procent van de productie van de Verenigde Staten voor de Burgeroorlog, toen Koning Katoen heer en meester was.”

“Weliswaar zou de katoenproductie van vandaag vrijwel onherkenbaar zijn voor de negentiende-eeuwse leden van de Liverpool Cotton Association of de Manchester Chamber of Commerce, er wordt tegenwoordig in de wereld meer katoen geproduceerd en geconsumeerd dan ooit tevoren.”

Over de auteur

Sven Beckert is professor Geschiedenis aan de Harvard University in de VS, afkomstig van Duitsland.  Hij studeerde geschiedenis, economie en politieke wetenschappen aan de universiteit van Hamburg, en behaalde zijn doctoraat in geschiedenis aan de Columbia University in de VS en kreeg daar verschillende onderzoeksbeurzen toegekend. Hij doet onderzoek naar en geeft les in de geschiedenis van de Verenigde Staten van de 19de eeuw. Meer informatie over de auteur en het boek:  http://svenbeckert.com/

Auteur: Sven Beckert

Categorie: non-fictie

Vertaald door: Auke van den Berg, Stan de Jong

Pagina's: 768

Uitgeverij: Hollands Diep

ISBN: 9789048834600

Verschenen: september 2016 

James Salter - De jagers

Recensie door Truusje (Marjon Nooij)

Uitgeverij De Bezige Bij

Dodelijke trots

Zijn debuut De jagers heeft James Salter in 1956 al geschreven en is als klassieker nu eindelijk vertaald in het Nederlands. Het verhaal van deze novelle is klein te noemen, maar is psychologisch een indringend portret over de harde realiteit van een strijd in oorlogstijd.

James Salter heeft zelf ook als gevechtspiloot gevlogen langs de rivier de "Yalu" tijdens de oorlog in Noord Korea die werd gestreden in de periode van 1950 - 1953. Hij beschrijft in zijn voorwoord hoe de strijd met straaljagers in zijn werk is gegaan en verklaart het gebezigde vakjargon, zodat de lezer zich moeiteloos mee kan laten voeren in het eigenlijke verhaal.

Cleve Connell is een Amerikaanse vluchtcommandant tijdens de oorlog in Noord Korea. Er werden voor de eerste keer straaljagers ingezet, toen er vanuit de Sovjet-Unie ondersteuning werd geboden aan de communistische legers van China en Noord-Korea. Vanuit de Verenigde Staten werd  tegenstand geboden.

Het doel van Cleve is 'ace' te worden in een eliteclub straaljagers. Een 'aas' is een piloot die vijf sterren op zijn naam heeft staan. Deze sterren zijn te behalen wanneer de piloot een vliegtuig heeft weten neer te halen. In dit geval Russische MiG's.

'Hij was van de ene horizon van de wereld naar de andere gegaan, over eindeloze wateren, en al reizende voelde hij zich voortdurend sterfelijker en onbeduidender worden, als een zwemmer die steeds verder van de kust verwijderd raakt. Hij keek nu niet meer terug. De afgelegde reis was als een voorbije brug. Terugkeren was niet meer mogelijk.'

Het lijkt Cleve echter maar niet te lukken om een succes te boeken en zijn collega's beginnen te twijfelen aan zijn moed en capaciteiten. Cleve zelf heeft ook zijn twijfels en onzekerheden. Het succes om 'ace' te worden blijft uit en er ontstaat bij hem een gevoel dat er dingen gebeuren die niet deugen. Dit gevoel richt zich voornamelijk op een ondergeschikte waar hij weinig sympathie voor kan opbrengen en wie hij niet onvoorwaardelijk denkt te kunnen vertrouwen.

'Hij [Cleve mn] had een aangeboren talent als vliegenier, dat was niet aangeleerd, en dat had hij altijd al geweten. De hoeveelheid moeite die vereist was om van goed excellent te worden, was te verwaarlozen geweest. Hij voelde zich als iemand met een goed geheugen tijdens een geschiedenisles. Hij was iets om trots op te zijn, maar waar je je nooit op moest laten voorstaan.'

'Er bestond geen groter geluk dan het leiden van een eenheid.'

Wanneer er dan op grote hoogte een strijd gaande is van grote rivaliteit, zullen de gevolgen voor de toekomst van Cleve drastisch veranderen.

Ondanks de harde omstandigheden van de oorlog weet de auteur het indringende en indrukwekkende verhaal in prachtig proza te verpakken en neemt de lezer psychologisch mee in de verbeten strijd, de rivaliteit, de wanhopige onzekerheid en de twijfel. Een waardevol debuut waar de Nederlandse lezer eindelijk kennis mee kan maken. Een verhaal over moed en harde realiteit verpakt in een klein boek, maar met ongelooflijk veel inhoud.

Auteur

James Salter (1925-2015) heeft tien jaar gevlogen als piloot bij de United States Air Force. Hij is

hiermee gestopt toen het uitkomen van zijn debuut "De jagers" en succes werd. Hij is korte tijd scenarioschrijver en filmregisseur geweest.

De boeken die in de Nederlandse vertaling zijn verschenen zijn:

-Lichte jaren

-Dwars door de dagen

-Laatste nacht (verhalen)

-Alles wat is-Spel en tijdverdrijf

Auteur: James Salter

Vertaald door: Ton Heuvelmans

Categorie: Psychologische oorlogsroman, literaire novelle

Pagina's: 256

Uitgeverij De Bezige Bij

ISBN: 978902345588

Verschenen: mei 2017

Jules Evans - De kunst van controleverlies

Het evenwicht tussen Dionysos en Apollo

De mens heeft een fundamentele behoefte aan transcendentie, piekervaringen, flow. Iris Murdoch noemde het 'unselfing'.

Deze toestand kent meerdere stadia en kan bereikt worden op verschillende manieren. Het is van alle tijden en er zijn voor- en nadelen. Wanneer wordt vervoering, extase gevaarlijk? Hoe houd je de regie over jezelf?  Dit is in het kort waar het boek over gaat.  

Onderverdeeld in tien hoofdstukken neemt Jules Evans de lezer mee in deze, soms duistere, wereld. De stof in dit non-fictieboek is goed te volgen. De vermelding van namen en werken van auteurs maakt duidelijk waar Evans zijn inspiratie vandaan haalde. Aldous Huxley wordt veel genoemd.  

Dat de mens vroeger al behoefte had aan extase zien we aan de Griekse god Dionysos, god van roes en dronkenschap.

Aan de andere kant stond denker Apollo, god van de voorspelling, maat en beheerst gevormde muziek. Of het rationeel scepticisme van Socrates. In hoofdstuk 4 Rock-'n-Roll podium staat een citaat van Epiphanius (bisschop van Salamis uit de vierde eeuw).

'Spring in het rond, hemelen. Zing lofliederen, engelen. Jullie die wonen in Sion, dans in cirkels' 

De auteur heeft zelf een BDE (bijna-doodervaring) gehad, dit verklaart mede zijn fascinatie voor dit verschijnsel. In de klassieke literatuur schrijven Plato en Cicero al over BDE.  Evans wordt erg persoonlijk wanneer hij vertelt over geestverruimende middelen die hij zelf gebruikte en daar niet altijd goede ervaringen mee had. 

Uitgebreid wordt ingegaan op religie als uitlaatklep. Eeuwenlang mocht het volk zich uitleven tijdens de feesten die men vierde, denk aan optochten, verkleedpartijen, dansen en drank. Na de Reformatie kwam een einde aan alle versiering, maar zoals na elke repressie kwamen er weer nieuwe bewegingen om de behoefte aan extatische rituelen te bevredigen.  Een interessant deel is de verbinding die de muziek van Elvis Presley had met de kerk, hij werd beïnvloed door de pinksterkerken uit het zuiden. 

Voor eenieder die zich interesseert voor vormen van extase, hoe die te bereiken en vooral wat de valkuilen zijn, is dit een mooi overzicht. De geschiedenis, de verschillende (sociale en medische) invalshoeken en de vele verwijzingen naar de literatuur en mythologie maken het begrijpelijk. Evans beschouwt niet alles klakkeloos, hij blijft kritisch wanneer hij meedoet aan diverse meetings, de ervaringen zijn niet altijd positief, dit zorgt voor een realistisch beeld.

Titel: De kunst van controleverlies

Auteur: Jules Evans     

Pagina's: 304

Uitgeverij:  Ten Have

ISBN: 9789025905279

Verschenen: augustus 2017