Jules Evans - De kunst van controleverlies

Het evenwicht tussen Dionysos en Apollo

De mens heeft een fundamentele behoefte aan transcendentie, piekervaringen, flow. Iris Murdoch noemde het 'unselfing'.

Deze toestand kent meerdere stadia en kan bereikt worden op verschillende manieren. Het is van alle tijden en er zijn voor- en nadelen. Wanneer wordt vervoering, extase gevaarlijk? Hoe houd je de regie over jezelf?  Dit is in het kort waar het boek over gaat.  

Onderverdeeld in tien hoofdstukken neemt Jules Evans de lezer mee in deze, soms duistere, wereld. De stof in dit non-fictieboek is goed te volgen. De vermelding van namen en werken van auteurs maakt duidelijk waar Evans zijn inspiratie vandaan haalde. Aldous Huxley wordt veel genoemd.  

Dat de mens vroeger al behoefte had aan extase zien we aan de Griekse god Dionysos, god van roes en dronkenschap.

Aan de andere kant stond denker Apollo, god van de voorspelling, maat en beheerst gevormde muziek. Of het rationeel scepticisme van Socrates. In hoofdstuk 4 Rock-'n-Roll podium staat een citaat van Epiphanius (bisschop van Salamis uit de vierde eeuw).

'Spring in het rond, hemelen. Zing lofliederen, engelen. Jullie die wonen in Sion, dans in cirkels' 

De auteur heeft zelf een BDE (bijna-doodervaring) gehad, dit verklaart mede zijn fascinatie voor dit verschijnsel. In de klassieke literatuur schrijven Plato en Cicero al over BDE.  Evans wordt erg persoonlijk wanneer hij vertelt over geestverruimende middelen die hij zelf gebruikte en daar niet altijd goede ervaringen mee had. 

Uitgebreid wordt ingegaan op religie als uitlaatklep. Eeuwenlang mocht het volk zich uitleven tijdens de feesten die men vierde, denk aan optochten, verkleedpartijen, dansen en drank. Na de Reformatie kwam een einde aan alle versiering, maar zoals na elke repressie kwamen er weer nieuwe bewegingen om de behoefte aan extatische rituelen te bevredigen.  Een interessant deel is de verbinding die de muziek van Elvis Presley had met de kerk, hij werd beïnvloed door de pinksterkerken uit het zuiden. 

Voor eenieder die zich interesseert voor vormen van extase, hoe die te bereiken en vooral wat de valkuilen zijn, is dit een mooi overzicht. De geschiedenis, de verschillende (sociale en medische) invalshoeken en de vele verwijzingen naar de literatuur en mythologie maken het begrijpelijk. Evans beschouwt niet alles klakkeloos, hij blijft kritisch wanneer hij meedoet aan diverse meetings, de ervaringen zijn niet altijd positief, dit zorgt voor een realistisch beeld.

Titel: De kunst van controleverlies

Auteur: Jules Evans     

Pagina's: 304

Uitgeverij:  Ten Have

ISBN: 9789025905279

Verschenen: augustus 2017

Michael Foley - Leuk hè? De filosofie van plezier maken

Gastrecensie Roosje

Beoordeling 4 sterren

Uitgeverij Atlas Contact

‘Homo Humoris’

Heb jij dat ook wel eens, dat je bijvoorbeeld wordt meegesjouwd naar de vrijmarkt op Koningsdag en dat je je afvraagt tussen al die etende en kopende en er heel tevreden uitziende massale mensenmenigtes: Wat is hier nou leuk aan? Of dat je min of meer gedwongen bent met je kinderen een leuk uitje te hebben naar de Efteling, waar je meer in de rij wachtende, etende en er tevreden uitziende mensen staat, dan dat je in die leuke attractie zit, en je onderwijl afvraagt: Wat is hier nou leuk aan? Of dat je met je vrienden gezellig naar een overvol café moet, omdat dat juist zo ‘leuk’ is?

In ieder geval heeft dichter, schrijver en filosoof Michael Foley deze ervaring zo vaak gehad dat hij besloot er onderzoek naar te doen en er een boek over te schrijven. Knorrepot Foley schreef ’Leuk, hè? De filosofie van plezier maken’ (Isn’t this fun?).

Opzet van het boek

Hij zet zijn boek lekker gestructureerd op in vier delen:
1. Een definitie van leuk;
2. Leuk begrijpen;
3. Het leuk hebben;
4. Leuk beoordelen.

‘Leuk is niet alleen ingewikkeld, maar ook paradoxaal. Het is een volstrekt modern concept, en toch zal onderzoek uitwijzen dat het vaak een terugkeer naar het oudst denkbare ritueel uit de prehistorie behelst’, schrijft Fowley op blz 21 in een niet al te fraaie vertaling.
Vervolgens onderzoekt Foley rituelen door de geschiedenis en door alle culturen heen, waarbij hij zijn eigen ervaringen niet vergeet te vermelden - indrukwekkend! Zo is zijn aanpak: een jaloersmakende kennis van de geschiedenis en antropologische en sociale wetenschap, gelardeerd met eigen belevenissen, niet gespeend van zelfspot en relativerende humor. Leuk, hè? lijkt Foley te willen zeggen, op alle niveaus.

Een van de uitgangpunten uit deze studie is dat de mens ook en misschien voornamelijk een groepsdier is; en dat veel in ons leven bedoeld is om dit groepsgevoel steeds opnieuw te voeden en te consumeren. Daarom zeggen we steeds tegen elkaar: Leuk, hè?

Conclusie
Dit boek is te uitgebreid om in een leuke recensie even vlot samen te vatten. Ik zou willen zeggen: lees dit boek, neem het mee op een luie vakantie als je veel tijd hebt en genoeg hebt van het leuk doen. Het boek eist wel wat van je: zeer aandachtig lezen, belangstellend te staan tegenover geschiedenis en antropologie en de naar mijn smaak af en toe wat al te flauwe humor van de schrijver - maar wellicht is die flauwe humor juist precies zo bedoeld, om het ‘leuk, hè?’ te benadrukken -. Het is goed om het boek van tijd tot tijd terzijde leggen en dan het een en ander nog eens goed door je gedachten te laten gaan: langzaam savoureren.

De auteur

Michael Foley ( 1947 Noord-Ierland) woont in Londen. Hij schrijft fictie, non-fictie en gedichten.

Auteur: Michael Foley

Vertaald door: Wybrand Scheffer
Uitgeverij Atlas Contact
ISBN 9789045033570
Pagina's 384
Gepubliceerd 01-04-2017