Posts tonen met het label Uitgeverij Ambo Anthos. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Uitgeverij Ambo Anthos. Alle posts tonen

donderdag 16 mei 2024

Meir Shalev - Vertel het niet aan je broer

 

Macht en wraak in de engte

De gelauwerde Israëlisch auteur Meir Shalev (1948-2023) debuteerde in 1982 met het kinderboek Michael en het monster van Jeruzalem en schreef ook non-fictie. In 1988 verscheen zijn debuutroman Russische roman, waarmee de weg naar internationale erkenning direct geplaveid werd. Vertel het niet aan je broer is de postuum in Nederlandse vertaling verschenen laatste roman over twee broers die hun leven overdenken tijdens hun jaarlijkse weerzien in Israël; een raamvertelling die regelmatig wordt onderbroken door dialoog tussen de broers. 

Marjon Nooij

De zestiger en antiheld Ithamar Diskin – een wat zelfingenomen, masculiene sportleraar in het leger – komt vanuit de VS voor zijn jaarlijkse controle bij de oogarts naar Israël gevlogen; een uitgelezen gelegenheid om bij zijn broer Boaz langs te gaan en hun traditionele broersnacht te houden, die vergezeld gaat van een ruime hoeveelheid boukha, zelfgestookte vijgenbrandewijn. Hij heeft uiteindelijk na jaren het fiat van zijn schoonzus gekregen om Boaz het verhaal op te biechten van zijn ervaring met Sjaron; een nogal directieve vrouw die hij twintig jaar eerder ontmoette in een café en die hem voorstelde met haar mee te gaan. Hij weet dat hij een uiterst knappe verschijning is, zijn ego is gestreeld en hij laat zich leiden over een wirwar van landweggetjes; een labyrint waarvan hij al vermoedt dat hij er zelfstandig niet meer uit zal kunnen ontsnappen. 

Na de vrijpartij, waarbij Sjaron stevig de touwtjes in handen houdt, geeft ze aan dat ze wil dat hij de hele nacht blijft en belooft hem als ultieme climax een rijk ontbijt te zullen serveren, in ruil voor nog meer seks volgens haar rigide regeltjes. Maar Ithamar vindt het welletjes en wil dat ze hem de weg terug wijst. Dan slaat ze haar klauwen uit en verstopt zijn bril, waardoor zijn ernstige bijziendheid hem parten speelt en hij ertoe veroordeeld is om haar spelletje mee te spelen. 

‘'Waar is mijn bril?’ vroeg ik.
‘Die heb je nu niet nodig, we zijn vlak bij elkaar en kunnen elkaar heel goed zien.’
‘Ik geloof dat ik hem naast de wastafel heb gelegd in de badkamer,’ zei ik.
‘Maak je geen zorgen. Bij het ontbijt krijg je hem, om het verschil te kunnen zien tussen het brood en de lepel.’
‘Hoe bedoel je, dan krijg je hem? Heb je hem ergens anders neergelegd?’
‘Ik heb hem neergelegd op een veilige plek, om te voorkomen dat je hem weer laat vallen, zoals bij de poort, en er per ongeluk op gaat staan.''


Net als in De kus van Esau heeft Shalev de bril opgevoerd als motief. Deze keer is het niet de weigering om de bril te dragen, maar juist het ongemak van het verlies daarvan. Ithamar’s blikveld wordt op die manier door Sjaron beheerst, hij kan niet meer waarnemen wat belangrijk is en is zijn zelfbeschikking en de regie over zijn eigen handelen kwijt. Om haar te misleiden noemt hij zichzelf Gadi – ‘mijn weelde’ –, maar ook zij blijkt zo haar geheimen te hebben en wil hem deze ene nacht in haar web spinnen. 

'‘Kom, wat heb je, Gadi? Hier hou ik niet van. Het lijkt alsof je smeekt,’ zei ze.
‘Interessant,’ zei ik, ‘met wat voor gemak je een smekende man herkent. Aan wat voor kenmerken precies?’
Ze zweeg.
‘Ik ben inderdaad aan het smeken,’ zei ik. ‘Toe, Sjaron, geef me mijn bril, heb medelijden, alsjeblieft.’
‘Je bent een slecht acteur,’ zei ze.
Ik zweeg, maar als vanzelf omklemden mijn armen haar bovenbenen nog steviger.
‘Dat is te hard! Dat vind ik niet fijn!…’ zei ze met harde, schelle stem.
Maar mijn smeekbede werd een eis en mijn omklemming een trekken. Ze wankelde, gaf kwaad een gil en zakte neer op de vloer, en ze trok het laken mee en bedekte zich, plotseling kuis.'’


Er broeit iets onderhuids in het verhaal en de vraag is waarom Ithamar het van zijn schoonzus niet eerder aan zijn broer mocht vertellen. Om Boaz niet op verkeerde ideeën te brengen? Deze lijkt in ieder geval zijn vrouw soms in het verhaal te herkennen.

Naast de door Shalev vaker gebruikte thema’s als liefde in combinatie met familieperikelen, wraak en macht, bevat het verhaal humoristische en absurdistische toetsen, waarin weer tal van Bijbelse verwijzingen zijn te vinden. Tussen de episoden met Sjaron, lardeert Shalev het geheel met anekdotes over de impact van verschillende relaties, zoals die van Ithamar’s ouders. De ervaring van beide broers is heel verschillend, maar ook hier komen macht en wraak om de hoek kijken.

Vertel het niet aan je broer is misschien niet zo groots als de lezers van Shalev gewend zijn, maar nog altijd een gelaagd verhaal met taalgebruik dat – zoals Shalev zelf graag zei – ‘rijk is als room’.

--

Eerder verschenen op Tzum


Titel: Vertel het niet aan je broer
Auteur: Meir Shalev
Vertaling: Ruben Verhasselt
Pagina's: 256
ISBN: 9789026364808
Uitgeverij Ambo|Anthos
Verschenen: januari 2024


maandag 15 mei 2023

Eleanor Catton – Het woud van Birnam

 

Intelligente roman met een spannend tintje, maar met vlakke personages

Na het winnen van de Booker Prize in 2013 voor haar roman Al wat schittert – met haar destijds achtentwintig jaar was ze de jongste auteur ooit – komt Eleanor Catton (1985) eindelijk met haar langverwachte nieuwe roman; Het woud van Birnam. In deze intelligent geschreven roman, waarvan de titel een Shakespeareaanse knipoog is naar het Marsbos uit Macbeth – het toneelstuk over keiharde ambitie, schuld en onschuld – is Catton een heel andere weg ingeslagen door een misdaadroman te schrijven.

Marjon Nooij

Deze meerlagige ideeënroman, speelt zich af in Nieuw-Zeeland, Een links-idealistisch en verdekt opererend tuinderscollectief zoekt naar grond dat in onbruik is geraakt, om die te benutten voor het verbouwen van groenten. Het is een noodlijdend project waar veel geld ingepompt moeten worden om het een kans van slagen te bieden. Mira Bunting, de officieuze leider van Birnam Wood, vindt op 500 kilometer afstand een groot perceel in het fictieve plaatsje Thorndike in het natuurreservaat Korowai, waar de verlaten boerderij van Owen en Jill Darvish staat. Een serie oppervlakkige aardbevingen heeft een aardverschuiving veroorzaakt, die enkele dodelijke slachtoffers heeft gekost en een stuk snelweg verwoest. Hierdoor is het landgoed slecht te bereiken en juist daardoor een uitgelezen plek voor de uitbreiding van Mira’s plannen.

Maar er blijken meer kapers op de kust wanneer Mira onverhoeds iemand tegenkomt die met zijn vliegtuig op het landgoed is geland. Hij hult zich in nevelen en weet in haar iPhone in te breken om te achterhalen wie ze is en wat het doel is van haar bezoek aan Thorndike. Het blijkt de opportunistische miljardair Robert Lemoine te zijn, oprichter van de Amerikaanse bewakingsfirma Autonomo, die Mira een fiks bedrag biedt om te investeren in Birnam Wood. Hij vertelt haar dat hij bezig is om een overlevingsbunker te bouwen, maar ze komt er achter dat hij het op een akkoordje heeft gegooid met Owen Darvish. Hij geeft ruiterlijk toe te lonken naar het Nieuw-Zeelandse staatsburgerschap. Met deze informatie refereert Catton indirect aan Peter Thiel, de medeoprichter van onder andere PayPal en investeerder in Facebook.

Om de boel te bewaken heeft Lemoine zijn drones en een troep beveiligers ingezet. Wanneer er een dode valt door de onfortuinlijke, maar ongewilde actie van de vriendin en collega van Mira, krijgt Lemoine de dames volledig in de tang, door voor het lijk een ‘persoonlijk’ ongeluk te ensceneren.

Tony Gallo, een voormalig lid van de tuindersgroep en ex-vriend van Mira, heeft jaren eerder na een ruzie het hazenpad gekozen, maar maakt plotseling zijn opwachting bij een vergadering. Hij had ‘zichzelf willen bewijzen dat hij niet het zoveelste marxistische cliché was, niet de zoveelste salonsocialist met zachte handjes en zelfingenomen meningen die over de arbeidersklasse theoretiseerde zonder zelf ooit ook maar een dag zwaar werk te hebben gedaan.’ Hij vertrouwt de zaak niet, ontdekt dat het verhaal over de bunker bezijden de waarheid is en dat Lemoine bezig is om in het geheim een zeldzaam mineraal te delven en daardoor verantwoordelijk is voor de aardverschuiving. Wat volgt is een kat en muis spel, waarbij iedereen zijn eigen hachje probeert te redden.

Na het wat trage eerste deel, komt Catton goed op stoom en krijgt het verhaal vaart. Ze weet de lezer haar spannende klimaatfictie in te trekken en de aandacht vast te houden, maar de plotwendingen zijn wel wat voorspelbaar. Ondanks de originele verhaallijn, het mooie proza en het feit dat Catton overduidelijk weet waar ze over schrijft, blijven de karakters vlak. Ze heeft zich meer gericht op de plot dan op de karakterontwikkeling. Haar personages zijn óf goed, óf slecht, zonder al te veel nuance, wat ervoor zorgt dat de lezer het boek met een ietwat onbevredigd gevoel dichtslaat.

--

Titel: Het woud van Birnam
Auteur: Eleanor Catton
Vertaling: Gerda Baardman
Pagina's: 400
Uitgeverij Ambo Anthos
ISBN: 9789026361487
Verschenen: februari 2023