Louis Spohr – Levensherinneringen. Zelfportret van ‘de Duitse Paganini’

 

Hoort echt in de betere verzameling!

Het levensverhaal van de Duitse muzikant-componist-orkestleider Louis Spohr (1784-1859) leek een veelbelovende aanwinst te zijn voor de reeks van Privé-domein bij de Arbeiderspers. En het deed ruimschoots aan de verwachtingen. Eindelijk nog eens een autobiografie waarbij ook zijdelings een schets van een bepaalde periode in de geschiedenis wordt weergegeven. Na het lezen van deze biografie heb je een goed beeld gekregen van een maatschappij die ondergedompeld werd in een sfeer van vooruitgang. Een maatschappij die herstelde van de Napoleontische oorlogen.

Eric Waut

Louis Spohr wordt in 1784 te Braunschweig geboren als oudste kind van Karl Heinrich Spohr (doctor in de geneeskunde) en Ernestine Henke. Zijn ouders waren muzikaal aangelegd en hij vergezelde hen op gelegenheidsconcerten.

‘Ik was begiftigd met een heldere sopraanstem en ik begon eerst met zingen, en op mijn vierde of vijfde jaar mocht ik al tijdens de muziekavonden met mijn moeder duetten zingen. Het was rond deze tijd dat mijn vader voor mijn verlangen zwichtte en op een jaarmarkt een viool voor me kocht, waar ik vanaf dat moment onophoudelijk op speelde.’

Hij kreeg dan ook de nodige opleiding, mede dankzij zijn beschermheer: de hertog van Braunschweig (Karel Willem Ferdinand van Brunswijk-Wolfenbüttel). Kaderend in zijn opleiding vergezelde hij als leerling een andere violist, Franz Eck (1776- ca. 1810), op een reis naar Sint-Petersburg. Bij deze reis (1803-1805) ontwikkelde hij zich verder als violist en componist. Tussen 1805 en 1812 was hij aangesteld als hofkapelmeester te Gotha bij de hertog August van Saksen-Gotha-Altenburg. Hij trad in deze periode nog op andere plaatsen op en organiseerde ook de Frankenhäuser Musikfeste.

Tussen 1813 en 1814 was hij dirigent te Wenen waar hij onder andere bevriend raakte met Ludwig von Beethoven. Vervolgens begon hij aan een grote concertreis door Duitsland, Zwitserland en Italië. In 1817 vertoefde hij als dirigent te Frankfurt. Echter, later was hij weer op rondreis (België, Londen, Parijs,..). Pas in 1822, leek hij wat tot rust te komen en werd hij hofkapelmeester aan het hof van keurvorst Willem II van Hessen-Kassel. Hij ondernam vanaf dan geen grote concertreizen meer. Hij bleef te Kassel tot aan zijn dood.

Louis Spohr huwde in 1806 met de harpiste Dorette Scheidler (1787-1834). Ze kregen drie dochters. Zijn vrouw vergezelde haar man op zijn concertreizen. Ze traden ook regelmatig samen op. Na de dood van Dorette hertrouwde Spohr in 1836 met de dochter van een vriend: Marianne Pfeiffer (1807-1892).

Van Spohr wordt beweerd dat hij de eerste was die als dirigent gebruik maakte van het bekende stokje.

Schets van het leven van een muzikant

De verdienste van deze autobiografie is het beeld dat wordt geschetst van de uitdagingen voor een succesvol muzikant-componist aan het begin van de 19de eeuw. Het is reizen van de ene plaats naar de andere in moeilijke omstandigheden. Dikwijls is het aanpassen aan plaatselijke gebruiken en moet men met de nodige diplomatie, gebruikmakend van introductiebrieven, de plaatselijke notabelen vragen of men concerten mag organiseren. Daarbij diende hij te worden bijgestaan door plaatselijke orkesten. Soms waren de leden hiervan niet zo talentvol.

Meermaals lezen we dat de kritieken aangaande concerten positief waren, doch dat hij amper iets kon overhouden na betaling van de kosten. De rondreis door Italië was bij momenten wel succesvol, met onder andere een optreden in de Scala van Milaan, doch er zijn enkele passages waar je echt medelijden krijgt met Spohr. Maar vooral met zijn vrouw en kinderen.

‘’s Nachts was er sneeuw gevallen, dus bij het vertrek de volgende ochtend was het bitterkoud. Daarom stuurde ik drie paarden terug en liet Dorette en de kinderen ook maar lopend verdergaan [...].’

 

Vergezeld van vrouw en kinderen heeft hij op de terugreis uit Italië op gegeven moment totaal geen inkomsten meer en dient hij geld te lenen van een kennis. Men kan zich de vraag stellen of dit wel verantwoord was tegenover zijn gezin. Maar dat was blijkbaar de manier hoe men aan de bak kwam.

Eens hij op een bepaalde plaats vertoeft komen kandidaat-leerlingen zich aanbieden, wat dus zorgde voor extra inkomsten. Dan diende hij nog de tijd te vinden om te componeren, blijkbaar dikwijls op bestelling van plaatselijke notabelen. Het is dan ook opmerkelijk dat we daarbij ook nog dikwijls verslag krijgen van uitstapjes, wandelingen, beklimmingen van bergen en bezoek aan musea. Waar haalde hij de energie?

Schets van een maatschappij

Het bijzondere van deze autobiografie is het verhaal dat zijdelings aan bod komt van een maatschappij die op sociologisch en politiek vlak enorm aan het wijzigen is. We zien bijvoorbeeld hoe Louis Spohr durft in te gaan tegen bepaalde conventies. Hij lijkt als het ware symbool voor de burger die in opstand durft komen tegen de gezagsdragers.

Knap is het verhaal van een voorval te Engeland waar hij op gegeven moment uitgenodigd werd voor een muziekavond bij een lid van de koninklijke familie. Hij gaat daarbij in tegen het gebruik dat muzikanten niet mochten aanwezig zijn tussen de gasten. Hun taak was voor muziek te zorgen en voor de rest konden ze in een afzonderlijke plaats wachten tot ze aan de beurt kwamen. Spohr weigerde dit resoluut; met succes. Later krijgt hij het ook aan de stok met zijn broodheer te Kassel, wanneer een toestemming voor een kleine concertreis er maar niet komt. Hij vertrekt dan maar zonder toestemming.

We zijn tevens getuige van een kantelmoment te Kassel waar de hertog zich verplicht zag een Grondwet aan te nemen (1831). Periode van de revoluties. Louis Spohr is zeer gedetailleerd in zijn biografie over deze gebeurtenissen. De kleine verhaaltjes, roddels, van het hofleven komen daarbij uitgebreid aan bod.

Opvallend is dat Spohr heel wat te vertellen heeft over de plaatsen die hij bezocht. Bij sommige passages had ik de indruk dat ik reisbrochures aan het lezen was. Zijn we getuige van het ontstaan van het moderne toerisme? We krijgen van Spohr zelfs tips over de beste strategie voor een bezoek aan het Uffizi te Firenze.

‘Op de eerste dag dat ik de galerie bezocht bekeek ik alle kunstwerken van de vaste collectie lang en aandachtig, voordat de kamers geopend werden waarin de geselecteerde kunstwerken staan.’

 

Bij een volgende reis naar Italië zal dit boek een ideale reisgids zijn. Spohr weet ons hier prima te onderhouden en sommige plaatsen zijn intussen toegevoegd aan mijn 'bucketlist'.

In de marge

Gaandeweg begint men toch de persoon Louis Spohr te doorgronden. Het is uiteraard niet evident, daar zelfkritiek niet zijn beste kant is. Ik stel mij bijvoorbeeld de vraag hoe het moet geweest zijn voor zijn gezin; al dat reizen. Dikwijls in niet al te beste omstandigheden.

Opvallend zijn de passages waar hij gedetailleerd verslag brengt van lovende kritieken aangaande concerten en composities. Je zou kunnen vermoeden dat hij toch een beetje ijdel was. Verder lijkt hij zeer negatief voor gevestigde namen zoals Beethoven en Paganini. Je zou kunnen stellen dat hij een koele bewonderaar is met vooral veel aandacht voor hun mindere eigenschappen. Jaloers?

Ook kunnen we regelmatig lezen hoe Spohr best autoritair kan zijn voor de leden van zijn orkest. Soms neemt hij bewust wat afstand, ten einde zijn gezag te kunnen bewaren. Maar hij lijkt wel een neus voor talent te hebben en overtuigt zijn werkgevers hen aan te werven.

Maar het beeld dat ik van Spohr heb gekregen is dat van een harde werker. Ambitieus, gedreven en met zin voor avontuur.

Tenslotte

Niet elke uitgave in de reeks Privé-domein kan ons bekoren. Echter, deze is een aanrader. De vertalers, Casper Bleumers en Frits Wagenvoorde, hebben prima werk geleverd. Het voorwoord van Maarten ’t Hart is de ideale introductie.

Hoort echt in de betere verzameling!

--

Titel: Levensherinneringen. Zelfportret van “de Duitse Paganini”

Auteur: Louis Spohr

Vertaling: Casper Bleumers en Frits Wagenvoorde

Pagina's: 611

ISBN: 9789029547925

Uitgeverij Arbeiderspers

Verschenen: augustus 2023

Rebecca Solnit - Orwell’s roses

Recensie door Eric Waut
Granta Books


Biografische tuin van weetjes via overwoekerende essays

“If war has an opposite, garden might sometimes be it, and people have found a particular kind of peace in forests, meadows,parks and gardens.”

In dit boek, dat af en toe een reeks grillige zijsprongetjes bevat, neemt de Rebecca Solnitt ons mee op een reis langs vele plaatsen, ten einde de persoon George Orwell op een totaal andere manier te doorgronden. Uitgangspunt is de ontdekking van de auteur dat Orwell in het verleden rozen plantte in de tuin van een woning in het dorpje Wallington (Hertfordshire) waar hij tijdelijk woonde. De auteur kwam dit te weten toen ze ging kijken naar bomen die Orwell er zou hebben geplant. Evenwel, deze waren inmiddels verdwenen. Maar de rozen die hij zou hebben geplant waren er nog.

We komen zo een George Orwell op het spoor die meer blijkt te zijn dan de politiek geëngageerde schrijver. Het vormt een frisse en andere kijk op de bekende auteur van 1984, Animal farm, Down and Out in Paris and London en andere werken. Niet alleen de Orwell die geconfronteerd werd met de afschuwelijke arbeidsomstandigheden in de mijnen en de gruwel van de Spaanse Burgeroorlog. Maar ook de persoon die na zijn ervaringen kon tot rust komen in zijn tuin. In zijn dagboeken worden de activiteiten in de tuin haarfijn omschreven. Geen filosofisch gemijmer, maar twijfel over de weersomstandigheden en de gevolgen hiervan voor de tuin. Later zal Orwell nog meer de afzondering opzoeken op het eiland Jura nabij Schotland.

Het is soms wel één biografische tuin van weetjes via overwoekerende essays. Af en toe komen er allerlei verhaaltjes aan bod die soms als onkruid opduiken, waar men misschien best bij de eindredactie onverbiddelijk de snoeischaar had kunnen inzetten. Toch weet Solnitt ons prima te onderhouden. Onkruid kan bij nadere studie ook mooi zijn. Meer nog, we vallen in herhaling, ze slaagt er in Orwell ons gekend omwille van zijn harde kijk op de samenleving een menselijker gelaat te geven. Achter de stuurse blik die hij lijkt te hebben komt een lieve man tevoorschijn. Net als iemand die je met enige trots in zijn tuin rustig het resultaat van hard werk weet te tonen, enkele tips heeft en je naar huis stuurt met enkele jonge plantjes.

Neem bijvoorbeeld het gegeven dat een familielid van Orwell te zien is op een schilderij van Sir Joshua Reynolds (1723-1793). Dit familielid, Charles Blair, had een zeer duistere kant omwille van zijn activiteiten als plantagehouder te Jamaïca en waar deze ook slaven inzette. Solnitt weet ons zo te herinneren aan het gegeven dat achter de ogenschijnlijke romantiek en zeemzoete beelden, die we misschien kennen van dergelijke schilderijen van Reynolds, het sfeertje dat ons ook voor ogen komt in de verfilmingen van boeken van Jane Austen, toch een zeer harde realiteit schuil ging. Als een mooie rozenstruik met vervelende doornen.

"The profound confinement of slavery and the labor-intensive sugar plantations haunt places so superficially antithetical they serve almost as alibis: the landscapes of scenic beauty that seem to have nothing to do with manipulations, labor, production, and politics. In that sense, the apoliticalness of nature was itself a political production."

Zo weet ze ons ook een andere kijk te geven op de grootschalige handel in rozen. Haar verslag over het bezoek aan een rozenkwekerij in Colombia waar ze de rozen weet te omschrijven, niet als product van de natuur, maar van uitbuiting, is het hoogtepunt in dit boek. Sommige van de rozen die we kopen zijn blijkbaar het resultaat van hard werken onder slechte omstandigheden, onderbetaald en met de nodige negatieve gevolgen voor de gezondheid van de werknemers. Als je deze passages leest ga je toch wel even nadenken de volgende keer als je bloemen gaat kopen om aan je geliefde te geven.

Net als Orwell confronteert Solnitt ons met de gevolgen van Stalin-dictatuur. Zo had hij een andere kijk op de genetica met zware gevolgen voor de landbouw. Solnitt vertelt op zeer omstandige wijze dit somber verhaal. Ook het verhaal in de marge van Stalin die citroenbomen (lemon-trees) liet planten op een plaats waar deze onmogelijk konden gedijen is opvallend. Ze weet hierdoor de gevolgen van een dictator die niet meer wordt tegengesproken zeer confronterend te omschrijven.

Dat is wel het nadeel van dit boek. Solnitt weet de sombere verhalen, het resultaat van onze moderne maatschappij, wel degelijk te vinden. Haar kritiek is wel te onderschrijven. Maar vrolijk ga je er wel niet van worden. Ook als ze het heeft over de gezondheidsproblemen van Orwell. Wie dit boek alleen voor de schoonheid van de roos zou lezen komt zeker bedrogen uit.

Bijzonder is toch wel hoe ze de essayist die George Orwell ook was mooi weet te omschrijven. Ze geeft daarbij onbedoeld een reeks tips voor wie zich ook wil wagen aan een essay.

Dit boek is dus een zeer mooi verslag van een columnist die op zoek ging naar een andere kant van deze bekende auteur. Van observaties van de rozenteelt, problemen inzake het klimaat en de manifeste ongelijkheid in onze maatschappij. Geen absolute topper, maar zeer onderhoudend en ideaal voor iemand die in een vakantieperiode eens wat interessante feiten wil bijleren en het werk van George Orwell beter wil leren kennen. Handig is ook de index op het einde waardoor je nadien de verhalen nog eens kan terugvinden. De auteur haalt ook getrouw haar bronnen aan.

Rebecca Solnit (1961) is een gekend essayist die al vele boeken heeft gepubliceerd. Bekende werken zijn onder meer Wanderlust en Men explain things to me.

--

Titel: Orwell’s roses
Auteur: Rebecca Solnitt
Pagina’s: 308
ISBN: 9781783788620
Uitgeverij: Granta Books
Verschenen: juli 2021

Kathryn Schulz - Verloren & Gevonden

Lofzang op het leven en ons geluk

In haar inspirerende boek Verloren & Gevonden onderzoekt de Amerikaanse auteur, journalist en Pulitzer Prize-winnaar Kathryn Schulz diverse betekenissen die er achter de woorden 'verloren' en 'gevonden' kunnen schuilen en hoe deze kunnen worden geïnterpreteerd, gevoeld en ervaren.

Marjon Nooij

Schulz groeide op in een liefdevol gezin. Op vele vlakken was haar vader haar grote voorbeeld; hij leerde haar van literatuur houden. Wanneer hij vierenzeventig is overlijdt hij. Niet geheel onverwacht, want hij tobde al jaren met een slechte gezondheid en lichamelijke ongemakken. Schulz bewonderde en adoreerde hem. Daarbij was hij een schoolvoorbeeld van een verstrooide man; wist niet waar hij iets had opgeborgen en leunde dan op zijn vrouw die hem met mateloos geduld wist terug te leiden naar waar hij naar zocht. Zijn overlijden deed Schulz beseffen dat het woord 'verliezen' vele betekenissen kan hebben. Verlies van een ouder, gezondheid, attributen en jeugd. Toch kan verlies ook minder tragisch zijn, zoals Schulz ervoer bij het vredige inslapen van haar vader. Al zijn dierbaren omringden hem en hij mocht rustig sterven zonder allerlei levensrekkende handelingen. En ondanks dat verlies met verdriet samenhangt, besefte ze dat dit het innerlijke leven en de intermenselijke relaties ook verrijken kan.

Aan de hand van diverse existentiële thema's filosofeert en reflecteert Schulz met een zeer open blik en laat ze de cohesie zien van verschillen en overeenkomsten tussen liefde en verlies, liefde en rouw, verdriet en opluchting.

'Wat ik aan mijn vader miste [...] was het leven zoals het er voor mij uitzag, gefilterd door zijn persoonlijkheid, omhooggehouden en beschouwd tegen zijn innerlijk licht. Maar het belangrijkste wat met zijn dood was verdwenen [...] was iets waar ik nooit bij zal kunnen: het leven zoals híj het zag, het leven zoals ieder van ons het ziet, van binnen naar buiten.'

Op dezelfde wijze onderzoekt ze in het tweede deel het woord 'gevonden'. Het vinden kan iets concreets zijn, maar kan ook een ontdekking zijn. Iets waar je naar op zoek bent, of iets wat totaal onverwacht op je pad verschijnt. We kunnen zoeken naar iets wat tastbaar is of naar iets abstracts. En Schulz vond de liefde.

Haar persoonlijke memoires complementeert ze door verschillende vormen van intertekstualiteit. Zo verweeft ze de verhalen van Plato en Dante, de Griekse god Eros – de belichaming van vleselijke liefde – en Aphrodite – godin van vruchtbaarheid en liefde – met haar eigen geschiedenis en ervaringen.

Droge kost? Neen, verre van dat. Verloren & Gevonden is juist zeer toegankelijk, aansprekend en aanstekelijk geschreven. Soms lijkt er meer te zijn tussen hemel en aarde – theologische thema's krijgen van haar de ruimte – maar Schulz blijft aards in haar queeste. Ze weet de lezer gerust te stellen, dat er altijd weer een beter moment zal komen en dat je ook vrede kunt hebben met het verlies van iets of een dierbaar iemand.

Door het lezen van dit boek groeit het besef hoe belangrijk het is om niet uitsluitend te vertrouwen op je automatische piloot, maar je te blijven verwonderen over de dingen en gebeurtenissen om je heen en dat we het gebruik van onze zintuigen als leidend zouden moeten gebruiken.

Een helder, erudiet boek dat ontroert en verwondert, hoop en vertroosting biedt.

--

Eerder verschenen in Boekenkrant

Titel: Verloren & Gevonden

Auteur: Kathryn Schulz
Vertaling: Henny Corver ; Pon Ruiter ; Frits Van der Waa

Pagina's: 256

ISBN: 9789493213296

Maven Publishing

Verschenen: juni 2022

Lieneke Frerichs - Nescio: leven en werk van J.H.F. Grönloh

Recensie door Eric Waut

Uitgeverij Van Oorschot

Wie was Nescio en waarom bleef zijn oeuvre zo beperkt?

Hoe het nu zat met dat dal der plichten; vroegen de aandachtige lezers van het werk van de eenzelvige Nescio (J.H.F. Gronlöh, 1882-1961) zich al jaren af. Is onze ziel wel groot genoeg om de hooggestemde idealen te kunnen bevatten?

Ik hecht veel waarde aan de werken van Nescio. Samen met het werk van Willem Elsschot behoren deze verhalen tot het mooiste wat de Nederlandstalige literatuur ons te bieden heeft. Hij is vooral bekend voor drie verhalen: De uitvreter (1911), Titaantjes (1915) en Dichtertje (1918). Later kwamen er nog een reeks teksten en nog wat kortverhalen Mene Tekel (bundel,1946) en Boven het dal (bundel,1961). Het is ook omwille van het doorzettingsvermogen van Lieneke Frerichs dat er nog verschillende teksten werden verzameld waardoor we kunnen genieten van een omvangrijk bundel Verzameld proza en nagelaten werk (2019). Bovendien mogen we ook zijn later ontdekt Natuurdagboek (1996) niet vergeten. Deze werden ook door Frerichs bezorgd. Het zijn dagboeken, uit de periode tussen begin 1946 en eind 1955, waar de auteur nauwgezet verslag doet van zijn uitstapjes in de Hollandse natuur. Frerichs is biograaf, neerlandica en tekstediteur. Zij publiceerde heel wat artikelen over Nescio en is zakelijk vertegenwoordiger van de erven van Nescio.

Maar wie was deze Nescio? Wat wou hij zeggen met zijn verhalen? En waarom bleef zijn oeuvre zo beperkt? Het is duidelijk dat zijn teksten een zekere onderbouw hadden. Of zoals Menno ter Braak het ooit stelde:

 

'Inzet van Nescio’s werk is niet de uitwendige schil van mensen en dingen, maar hun verborgen ziel; men vindt bij hem niet de oppervlakkige waarneming van de naturalistische auteur, die meent uit een mozaïek van observaties een geheel te kunnen samenstellen; Nescio laat zich zelfs niet imponeren door de schilderseffecten, waarop hij zich overigens uitnemend verstaat.'

(Citaat Menno Ter Braak uit : Menno Ter Braak, De binnenkant van Tachtig, Verzameld werk, V, 29.)

Het was dan ook de stille wens van heel wat liefhebbers van het werk van Nescio dat Lieneke Frerichs eindelijk een biografie van de auteur zou schrijven. Af en toe kwam ze met gevonden materiaal, brieven, die zeer vakkundig werd bezorgd (Brieven uit Veere, Buitenland is geen land). Dat deze biografie er finaal is gekomen is geweldig. Een sluitstuk van het werk van afgelopen decennia. En, de opzet is geslaagd. We leren hier heel wat meer over de auteur. Het waarom van dit beperkte oeuvre en de ideale leeswijzer voor zijn werk. Het is ook te danken aan het nieuwe materiaal, brieven, dat zij ter beschikking kreeg.

J.H.F. Grönloh werd op 22 juni 1882 geboren in Amsterdam. Na een handelsopleiding komt hij na enkele andere kantoorbaantjes terecht bij de Holland-Bombay-Trading-Company in Amsterdam. Grönloh bracht zijn hele verdere carrière bij dit bedrijf door, hij eindigde er als directeur. In het boek gaat de Frerichs ook in op deze loopbaan, en vooral de reizen die hij ondernam voor dit bedrijf. Hoogtepunt is de reis naar Brits-Indië. Dit hoofdstuk straalt de periode van het kolonialisme uit. De observaties van de Europeaan komen confronterend tot uiting in de correspondentie van Grönloh aan zijn familie. Deze drukke baan en het feit dat hij uiteraard ook nog de zorgen had voor zijn gezin (vader van vier dochters) verklaren voor een stuk misschien het beperkte oeuvre. Auteurs kregen toen geen subsidies. Er waren er maar een beperkt aantal die konden leven van de pen.

We leren ook de complexe persoonlijkheid van J.H.F. Grönloh kennen. Af en toe had hij last van een neiging tot nervositeit en depressies. Dikwijls was hij ook gewoon overwerkt. Hij heeft zich voor deze klachten zelfs moeten laten opnemen. Ook deze pijnlijke episode is mooi omschreven.

Door zijn drukke baan had hij dus niet veel vrije tijd. Doch wanneer deze er was ging hij de natuur in. Zijn Natuurdagboek dateert van de periode na zijn pensionering. Pas dan komt hij tot rust en doolt hij als mysticus door Nederland. Dit weet Frerichs helder te verduidelijken. De periode van rust voel je zo mee bij het lezen van deze biografie. Grönloh ergerde zich ook aan de verstoring van het landschap en stuurde zelfs brieven ter zake. Een natuuractivist als het ware.

Het is ook in deze periode dat zijn werk stilaan ontdekt wordt. Af en toe krijgt hij bezoek van bewonderaars en gaat hij zelfs in op uitnodigingen voor één of ander literair evenement. Op het eind van zijn leven is het evenwicht tussen bewonderen en respect voor de privacy van de auteur zelfs zoek. Er waren er heel wat die dachten dat Nescio nog ergens werk in de aanbieding had. Ook dit brengt Frerichs fijntjes en zeer helder onder de aandacht. Dit zonder een standpunt in te nemen. Vooral wanneer men absoluut een geluidsopname wou maken van een hoogbejaarde Nescio die zijn werk voorlas is ronduit pijnlijk. Of zoals een kleindochter het later stelde: ‘Dit had nooit mogen gebeuren.' Overschot van gelijk!

Deze biografie is ook vrij confronterend wanneer de auteur het heeft over de oorlogsperiode. De brieven die de familie heeft vrijgegeven zijn bij momenten zeer ontroerend. De Tweede Wereldoorlog was een hel. Meer bepaald de zogenaamde ‘hongerwinter’, periode aan het eind van de Tweede Wereldoorlog met een grote schaarste aan voedsel en brandstof. Overleven was de boodschap. Ontroerend is het om te lezen hoe Grönloh op zoek moest gaan naar eten en brandhout.

De auteur weet ook heel wat te vertellen van de idealistische kolonie Tames, die hij met enkele vrienden had opgericht. Dit was in navolging van de kolonie Walden opgericht door Frederik van Eeden. Dit streven naar een andere samenleving zonder plichten komt tot uiting in zijn werk. Verklaart een beetje de beroemde openingszin van het verhaal Titaantjes: ‘Jongens waren we – maar aardige jongens.’

Maar dit boek is vooral een ode aan de liefde. De lezer ontdekt dat er achter deze auteur een sterke vrouw stond: Agathe Grönloh-Tiket. Mooie vrouw die zich bij momenten volledig wegcijferde, moeder van vier dochter, die hem meestal zijn vrijheid gaf. Bovendien schreef zij vlijtig en netjes zijn manuscripten uit. Dit weten we al uit Dichtertje:

'En een heel lief, jong, levendig en natuurlijk vrouwtje, dat veel van haar man houdt en zijn manuscripten in ’t net schrijft, maar tweeduizend nachten naast ‘m heeft geslapen en weet datti niet tegen tocht kan en ’s morgens niet uit zijn bed kan komen en niet van de jam af kan blijven, al is i een dichter, dat is nu echt iets voor de Duivel.'

Echt een aanrader. Lieneke Frerichs heeft een meesterlijke biografie geschreven. Gelukkig is deze geschreven! Op zeer intelligente wijze maakte ze gebruik van het door de familie ter beschikking gestelde materiaal. Uiteraard is haar kennis van het werk van Nescio de perfecte gids. Heel wat passages uit zijn werk weet ze via dit gevonden materiaal te duiden.

Ook een mooie uitgave door de uitgeverij Van Oorschot trouwens.

Verdient een prijs!

Titel: Nescio. Leven en werk van J.H.F. Gronlöh
Auteur: Lieneke Frerichs
Pagina's: 656
ISBN: 9789028211032
Uitgeverij Van Oorschot
Verschenen: juni 2021