Eva Meijer - Zee nu

Terrorvloed; de zee spreekt

Wat als de zee met een kilometer per dag terrein wint op ons land en het nooit meer eb wordt? In haar recente roman Zee nu schetst Eva Meijer (1980, filosoof, kunstenaar, singer-songwriter) het niet ondenkbare toekomstbeeld van de klimaatverandering in Nederland en de snelheid waarmee de zee de regie van de mens kan overnemen.

Marjon Nooij

Dijken en duinen blijken niet hoog genoeg te zijn, of bezwijken gewoonweg door de druk van het opkomende water. De onheilstijding dat de zee zich met een kilometer per dag landinwaarts oprukt, is bewaarheid. Meijer geeft de zee de hoofdrol; dit benadrukt ze door middel van korte filosofisch bespiegelende cursiefjes die ingeleid worden door een stelling waarmee ze de zee een eigenschap toedicht. 'De zee als hoeder van gedachten', '... als dromenvanger', '... als poortwachter'

Niet iedereen is zich bewust van de dreiging. De minister van Infrastructuur en Waterstaat bevindt zich nog in de ontkenningsfase, maar ondertussen probeert een bekende landelijke warenhuisketen al een slaatje te slaan uit de onrust onder de bevolking, door allerlei hulpartikelen tegen exorbitante prijzen aan te bieden.

Wetenschappers houden zich aan de theorie dat de stijging van het waterpeil het gevolg is van een zeldzame stroming door het verschuiven van aardplaten. 'De Nederlandse kustlijn was in de geschiedenis vaker verschoven onder invloed van grote weersveranderingen', maar niemand kon zich herinneren dat er ooit geen eb was.

Meijer verwerkt recente actualiteiten in haar verhaal, zoals klimaatontkenners en milieuactivisten, de coronapandemie, de noodzaak van verduurzaming, en zinspeelt op een fietsende minister-president – 'Alleen samen kunnen we het water de baas' – die aan zijn vierde termijn bezig is en uit hoofde van zijn werk te maken heeft gehad met de tweede oliecrisis en de belastingdienst die op racistische gronden heeft gehandeld.

Wetenschappers en politici zien de noodzaak om snel te handelen niet unaniem in. Om paniek onder de bevolking de kop in te drukken, wordt er besloten om het nieuws omzichtig naar buiten te brengen. 'We houden het op aardplaten, die kun je niet zien en zitten ver onder water, het klinkt redelijk onschuldig.' Defensie wordt ingezet om met zandzakken soelaas te bieden tegen het opkomende geweld, maar er wordt uit alle macht voor gewaakt dat er onrust wordt veroorzaakt.

'”Als we nu beginnen over evacueren raakt iedereen in paniek.”

“Als we nu niet beginnen over evacueren zijn we te laat.”'

Het gevaar van het wassende water veroorzaakt niet alleen onder de bevolking een exodus; ook aalscholvers en konijnen reppen zich richting het oosten. Kwallen en bultruggen komen met de stroming mee op het land. Tenminste... dat wat land was en zij nu als territorium zien.

Wanneer Meijers personages zich in een boot verschansen om op zoek te gaan naar overlevenden – en daarbij tegen gebouwen en kerktorens botsen – gaan de karakters psychologisch nergens de diepte in; ze blijven archetypen. Poëtische zinnen over existentiële thema's, het lucide taalgebruik en hilarische noten die haar verhaal doordesemen, maken echter veel goed. Er is zelfs nog ruimte voor een vleugje magisch realisme.

De duidelijke boodschap van Zee nu is het gevaar dat ons zorgvuldig drooggelegde landje loopt. En dat het ons allemaal aangaat!

--

Eerder verschenen in Boekenkrant 

Titel: Zee nu

Auteur: Eva Meijer

Pagina's: 240

ISBN: 9789464520132

Uitgeverij Cossee

Verschenen: maart 2022

Erik Rozing - Staat van ontkenning

Ethische struikelblokken rond klimaatsocialisme en een stijgende zeespiegel

Begin dit jaar verscheen bij Uitgeverij Meulenhoff Staat van ontkenning; de derde roman van Erik Rozing. Hiermee is hij een andere weg ingeslagen, want deze dienstdoende psychiater situeerde zijn eerste twee romans – De psychiater en het meisje (2016) en Het beste voor iedereen (2019) – binnen de kaders van zijn werkveld.

Marjon Nooij

In deze behoorlijk volle ideeënroman – met dystopische kenmerken – gaat hij niet alleen in op de gevolgen van de klimaatverandering, maar stelt hij ook andere prangende ethische kwesties aan de kaak en zoomt hij in op diverse controversiële thema's.

Astrid Franken krijgt als politica een flinke hoeveelheid dilemma's op haar bordje. Ze is een schijnhuwelijk aangegaan met wetenschapper Victor die zichzelf omschrijft 'als vijand van het volk en de vriend van de tsaar'. Ze biedt hem hiermee de mogelijkheid Rusland te verlaten zonder argwaan te wekken. De tsaar had hem namelijk opgedragen om, door middel van in-vitro-voortplanting, een 'nova' van hem te maken, met alle risico's van dien. De kans dat zijn psychopathische kenmerken hiermee worden gereproduceerd, is niet ondenkbaar. De link naar Ira Levins' The boys from Brazil is hiermee snel gelegd.

'Alleen vijanden van de tsaar doen niet wat hij vraagt […]. En die blijven niet heel lang gezond.'

Hun zoon Adam is actief als lid van een groep klimaatactivisten die zich hard maakt tegen de CO2-uistoot en die zichzelf, volgens zijn vriendin, voorzien van een katheter, vast zou moeten laten lassen op het terrein van ExxonMobil. Met name miljardairs krijgen te maken met waarschuwingen voor hun hoge CDG (Climate Destruction Quotient, oftewel de totale uitstoot per persoon, gedeeld door het aantal levensjaren), door het tot zinken brengen van hun privéjacht. Waar Adam precies precies mee bezig is, blijft lang schimmig voor zijn ouders.

'De Nederlandse autoriteiten deinsden terug voor sluiting van de raffinaderij en binnen Europa was er onvoldoende eensgezindheid om gezamenlijk op te treden.'

Het gezin van Astrid is van een bijzondere samenstelling. Victor heeft op voortplantingsgebied een nogal discutabel streven. Hij maakte een hologram, Darwin genaamd, die als goede vriend deelneemt aan het gezinsleven. Hun zoon Adam ageert tegen de huidige gang van zaken vanuit politiek Den Haag en weekt zich steeds meer los van het gezinsleven om zijn eigen principes en idealen na te jagen. Door toedoen van zijn vriendin lijkt hij zelfs te radicaliseren. Tijdens de Tweede Watersnood is Astrids moeder verdronken en sindsdien woont haar vader bij hen in. Als filosoof geeft hij tegenwicht aan de mores binnen het gezin. Het huwelijk met Victor geeft haar lange tijd voldoening. 'Waar ze niet aan twijfelde was haar liefde voor hem, de vreemde mix van bewondering en vertedering.'

Rozing heeft ervoor gekozen om steeds van perspectief te wisselen, waardoor ieders besognes belicht worden en de karakters goed uitgewerkt zijn. Zijn soepele schrijfstijl is een plezier om te lezen en de dialogen scherp en levensecht.

'Hij (Adam MN) dacht aan wat zijn vader heeft gezegd. 'Om iets te redden, moet je ook iets vernietigen.' Maar zijn vader was oud en cynisch en hij was jong en... […] Hij bezat geen enkel gen dat zijn vader niet ook had. Hij zocht naar de betekenis van dit feit […] Hij moest vasthouden aan wat hem van zijn vader onderscheidde. Misschien maakte dat hem tot hij werkelijk was.'

Niet alleen heeft Rozing klimaatfictie geschreven, maar hij gaat verder dan dat. Buiten de klimaatvraagstukken wordt er ook aandacht geschonken aan het politieke klimaat. Staat van ontkenning is een verontrustende toekomstroman over controversiële en ethische thema's, waarin niet alleen de inzet van Kunstmatige Intelligentie, het vervagen van normen en waarden, de klimaatcatastrofe, het vluchtelingenbeleid en een terroristische aanslag op de democratie, maar tevens de uitholling van het unieke van de mens en de maakbaarheid van het individu centraal staan.

Grote vraagstukken worden aangestipt, waarop het soms lastig te antwoorden is, wanneer er frictie blijkt te zijn tussen politiek en klimaat. Wanneer is de mens bereid om echt concessies te doen; ten koste van het eigenbelang, maar in het voordeel van milieu, natuur en klimaat? Minstens zo urgent is de vraag hoe ver de wetenschap wil gaan. Waar wordt de grens getrokken tussen voortschrijdend inzicht en normvervaging?

Een roman biedt de vrijheid om een verhaal te creëren en Rozing heeft daar dankbaar gebruik van gemaakt. Staat van ontkenning is op veel punten tevens een eye-opener over zaken die vroeger ondenkbaar waren, maar zomaar ineens actueel kunnen worden. Waar vroeger werd gezegd: de jeugd heeft de toekomst, lijkt dit een verontrustende te zijn. Hoe fictief de roman ook is, het zou zomaar eens een reëel toekomstbeeld kunnen blijken.

--

Eerder verschenen op Tzum

Auteur: Erik Rozing

Pagina's: 416

ISBN: 9789029094542

Uitgeverij J.M. Meulenhoff

Verschenen: januari 2022